Παρασκευή, 17 Αυγούστου 2012

Κοινωνική Θεώρηση Παιδείας...


Δεν έχουν όλοι οι μαθητές τις ίδιες ευκαιρίες στη γνώση

Του Χρήστου Κάτσικα.
Οσοι δεν βλέπουν στα παιδιά των χαμηλών κοινωνικοοικονομικών στρωμάτων, στον ίδιο τον τρόπο ύπαρξής τους, παρά μόνο ελλείψεις και μειονεκτήματα, όσοι ενδιαφέρονται για την απρόσκοπτη λειτουργία των μηχανισμών διατήρησης και αναπαραγωγής του ισχύοντος κοινωνικού συστήματος, έχουν ανακοινώσει ήδη τα συμπεράσματά τους. Οι μη ευνοημένες καταστάσεις (μαθητές από λαϊκά στρώματα, υποβαθμισμένες περιοχές) μεταμορφώνονται σε ανεπιτηδειότητα, ασχετοσύνη, κατωτερότητα φυσική. Οι προνομιούχοι ούτε βλέπουν ούτε θέλουν να δουν τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική και στη σχολική ανισότητα. Αντίθετα, αποδίδουν την καλή σχολική πορεία και την αντίστοιχη επίδοση στα «φυσικά χαρίσματα» που έχει ο μαθητής και τα οποία του έχουν δοθεί «δώρο» από τη θεία πρόνοια.
Αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα είναι ότι τα παιδιά από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους διαμορφώνουν έξεις, συνήθειες, προδιαθέσεις απέναντι στο σχολείο, την αξία της γνώσης, τη στάση απέναντι σε αυτήν, τη διάθεση να μείνουν «ήσυχα» στο σχολείο, να εργαστούν για αυτό. Μια οικογένεια που διαθέτει οικονομικό και πολιτιστικό κεφάλαιο, επενδύει στην καλή σχολική πορεία των γόνων της και εμπεδώνει στο παιδί από τα πρώτα του χρόνια ένα σύστημα προδιαθέσεων ώστε κατά κάποιο τρόπο να είναι «σχολειοποιημένο» πριν ακόμη περάσει την πόρτα του σχολείου. Το παιδί αυτό έχει θετική στάση απέναντι στο σχολείο και τις νόρμες του, κατανοεί τη σχολική γλώσσα που είναι ίδια με τον δικό του γλωσσικό κώδικα, θεωρεί αυτονόητες και απόλυτα συμβατές με τις δικές του συνήθειες όλες εκείνες τις «πολιτισμικές πρακτικές του σχολικού θεσμού» (πειθαρχία, τιμωρία, γιορτές, βαθμοί, έλεγχος), οι οποίες είναι αδιανόητες και τελικά εχθρικές για πολλά παιδιά από τα λαϊκά στρώματα.
Αυτή η θετική κοινωνικά διαμορφωμένη προδιάθεση είναι η «δωρεά», το «χάρισμα», ένα χαρακτηριστικό που αφού εμφανίζεται από τα πρώτα χρόνια της σχολικής ζωής προβάλλεται σαν κάτι έμφυτο.
Ο μαθητής που προέρχεται από τα προνομιούχα κοινωνικά στρώματα έχει συγκεκριμένους όρους ζωής και μόρφωσης, που παράγουν πλεονεκτήματα στη σχολική πορεία του σε σύγκριση με τους άλλους μαθητές.
Συνήθως διαμένει σε αστικό κέντρο, σε καλό προάστιο, σε μεγάλο σπίτι, έχει παρακολουθήσει νηπιαγωγείο, ξένη γλώσσα, πιθανώς μουσικό όργανο, έρχεται σε επαφή με την οικογενειακή βιβλιοθήκη, κάνει «πλούσιες» διακοπές, έχει εξωσχολικές δραστηριότητες, βοήθεια στο διάβασμα, ιδιωτικό δάσκαλο, πληροφόρηση για τα εκπαιδευτικά πράγματα και τις δυνατότητες εργασιακής αξιοποίησης των σπουδών.
Η καλλιέργειά του είναι σχετική με τη σχολική παιδεία και εφοδιάζεται με μια γενική προδιάθεση στη μάθηση. Οι μη «σχολικές» γνώσεις – με άμεση όμως σχολική χρησιμότητα – που αυτός ο μαθητευόμενος αντλεί από το άμεσο οικογενειακό του περιβάλλον (π.χ., στον πολιτιστικό τομέα, η καλαισθησία, το πνεύμα, η επαφή με το θέατρο, μουσική, ζωγραφική, το μουσείο), σε συνδυασμό με το εκτεταμένο πλέγμα των κοινωνικών διασυνδέσεων που του εξασφαλίζει η καταγωγή του, του δίνει τη δυνατότητα να έρχεται στο σχολείο για να μάθει, για να νομιμοποιήσει σχολικά ό,τι ήδη έχει εμπεδώσει από τη γέννησή του.
Ωστόσο από την άλλη πλευρά του λόφου βρίσκονται οι «απόκληροι», τα παιδιά από τα μη προνομιούχα κοινωνικά στρώματα, που βιώνουν καθημερινά τη στέρηση των μορφωτικών αγαθών που συνοδεύει την οικονομική στέρηση. Ζώντας σε ένα στενό σπίτι και συνήθως με πολλά μέλη, όπου τα παιχνίδια είναι λίγα και στοιχειώδη, ενώ λείπει ο χώρος ξεκούρασης, ο μαθητής των λαϊκών στρωμάτων βρίσκει πάντα λιγότερες ευκαιρίες πρακτικής εξάσκησης, ανάπτυξης της κινητικής του ικανότητας και της συλληπτικής του διάκρισης. Ανοίγει τα μάτια του σε έναν κόσμο γεμάτο από ακατάστατα αντικείμενα, δεν έχει σταθερή ώρα για το φαγητό ή τον ύπνο ούτε μεθοδικό τρόπο. Μαθαίνει να υπολογίζει στις μικροπρόθεσμες χρονικές προοπτικές, όπου κυριαρχεί το παρόν. Λίγες προβλέψεις, λιγότερα μακρόπνοα σχέδια.
Σε μια εποχή που για τους προνομιούχους μαθητευόμενους είναι περίοδος άγχους, προετοιμασίας, διαγωνισμάτων με στόχο το μέλλον, αυτοί κυριαρχούνται από τον πειρασμό να επωφεληθούν από το παρόν καθώς έχουν εσωτερικεύσει ως μελλοντική τους πορεία το στατιστικό πεπρωμένο των παιδιών του κοινωνικού τους περίγυρου, τον δρόμο προς το εργοστάσιο ή κάποιο άλλο είδος χειρωνακτικής εργασίας. Προσαρμόζοντας συνειδητά ή ασυνείδητα τις φιλοδοξίες τους αυστηρά στις αντικειμενικές πιθανότητες, αυτοκαθορίζονται σε σχέση με τους καταναγκασμούς που τους καθορίζουν και όταν μιλούν για τα σχέδιά τους, τα όνειρά τους, εκεί, χωρίς να το καταλαβαίνουν, αφήνουν να φανεί η δράση των αντικειμενικών συνθηκών έτσι όπως τις έχουν προοδευτικά εσωτερικεύσει.

Τετάρτη, 8 Αυγούστου 2012

Στα σκαριά το πρώτο «έξυπνο» σχολικό βιβλίο


Ετοιμάζεται το Inquire


Μετά τα «έξυπνα» αυτοκίνητα, τα «έξυπνα» πλυντήρια, τις «έξυπνες» τηλεοράσεις, τα «έξυπνα» κινητά και τους «έξυπνους» σχολικούς πίνακες, έφτασε η ώρα να γίνουν πιο «έξυπνα» και τα σχολικά βιβλία, ώστε να κάνουν τους μαθητές και τους φοιτητές ακόμα πιο έξυπνους.
Η αμερικανική εταιρία Vulcan του συνιδρυτή της Microsoft Πολ Άλεν χρηματοδοτεί την ανάπτυξη ενός ηλεκτρονικού βιβλίου-εγχειρίδιου με την ονομασία Inquire, το οποίο, χάρη στο ειδικό λογισμικό του και στη σύνδεσή του με το διαδίκτυο, απαντά σε απορίες των μαθητών και φοιτητών, καθώς αυτοί διαβάζουν τις σελίδες του.
Το ηλεκτρονικό βιβλίο προχωρά πέρα από το απλό «φόρτωμα» ενός συμβατικού βιβλίου σε έναν φορητό υπολογιστή, που επιτρέπει στους μαθητές ή τους φοιτητές να διαβάζουν μόνο από κομπιούτερ. Το καινοτόμο σύστημα της Inquire, σύμφωνα με το New Scientist, στην ουσία είναι μια εφαρμογή (app) που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε έναν υπολογιστή-ταμπλέτα όπως το iPad.
Καθώς οι νέοι διαβάζουν το ψηφιακό περιεχόμενο του σχολικού ή φοιτητικού βιβλίου και «κολλάνε» σε κάποιο σημείο, μπορούν να μεταφέρονται σε κάποια νέα ιστοσελίδα τύπου Wikipedia, η οποία τους δίνει όσες πληροφορίες, εικόνες, διαγράμματα κ.λπ. χρειάζονται για να καταλάβουν μία έννοια (για παράδειγμα, αν πρόκειται για μάθημα βιολογίας, τι είναι οι χλωροπλάστες).
Οι μαθητές και φοιτητές μπορούν επίσης να πληκτρολογήσουν όποια ερώτηση θέλουν (π.χ. «τι είναι μία πρωτεΐνη;») και το ειδικό λογισμικό με δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης -σαν καλός και πρόθυμος καθηγητής- θα φροντίσει να δώσει διευκρινιστικές απαντήσεις.
Οι δημιουργοί του συστήματος, το οποίο παρουσιάστηκε προ ημερών σε συνδιάσκεψη για την τεχνητή νοημοσύνη στον Καναδά, το έχουν ήδη δοκιμάσει σε Αμερικανούς φοιτητές και διαπίστωσαν πως όσοι νέοι διάβασαν μέσα από αυτό το «έξυπνο» βιβλίο πέτυχαν καλύτερους βαθμούς στα τεστ σε σχέση με όσους διάβασαν από το παραδοσιακό έντυπο εγχειρίδιο.
Είναι πάντως, κάπως πρόωρο, να θεωρήσει κανείς ότι ηλεκτρονικά βιβλία σαν αυτό της Inquire θα αποτελέσουν σύντομα το μέλλον της εκπαίδευσης, καθώς οι δυσκολίες δεν λείπουν. Το νέο σύστημα έχει πίσω του κιόλας δύο χρόνια ερευνών και παρ’ όλα αυτά δεν θεωρείται ακόμα ολοκληρωμένο, καθώς, μεταξύ άλλων, δεν πρόκειται απλώς για το «φόρτωμα» σε μία συσκευή ενός παραδοσιακού βιβλίου με ηλεκτρονική μορφή, αλλά για την κατάλληλη «κωδικοποίησή» του, ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί από τους αλγόριθμους του λογισμικού.
Ενδεικτικά, για ένα φοιτητικό εγχειρίδιο βιολογίας 1.400 σελίδων χρειάζονται να δουλέψουν 18 βιολόγοι έως το τέλος του 2013. Με τέτοιο ρυθμό όμως, είναι αμφίβολο αν υπάρχει αρκετός χρόνος για να περιληφθούν στο «έξυπνο» σύστημα και άλλα εκπαιδευτικά εγχειρίδια.
 
ΤΑ ΝΕΑ